همين است چنان كه كسى كه زيادتى كند حفظ قوى مىباشد قوت حافظهء او و همچنين كسى كه زيادتى فكر و تخيل كند قوى گردد مفكره و متخيله او و براى هر عضو رياضت مختصه است چنانچه برائ صدر قرأت است بآواز بلند و برائ گوش شنيدن آوازهاى لذيذه و برائ چشم ديدن اشيائ جميله و سوار شدن بر اسپ كه به حد اعتدال باشد رياضت كل بدن است تحليل مىكند اكثر از آنچه گرم مىكند و نفع مىنمايد ناقهين را و همچنين ترجح برفق و دوانيدن اسپ باهم و سبقت بردن يكى بر ديگرى و كشتى گرفتن و بازى كردن بچوگان رياضت بدن و قوى و نفس است و سوار شدن بر كشتى قالع امراض مزمنه مانند جذام و استسقا و مقوى معده و هضم است و غثيان و قى كه در كشتى عارض شود در حبس آن مبادرت نبايد نمود كه بسيار نافع بود و از جمله رياضت دلك است و لايق است كه قبل از رياضت دلك كند به تشدد تا كه اعضا مستعد رياضت شوند و بعد آن نيز دلك نمايند ليكن درين دلك بايد كه دست را بملايم بر بدن باوضاع مختلفه و جهات مختلفه بگردانند تا اثر آن بجميع اجزا برسد فرسخ چهارم در تدبير نوم و يقظه بهترين نوم 1 غرق 2 متصل 3 معتدل المقدار است كه كم از شش و زياده از ده ساعت نباشد و 4 حادث شود بعد هضم غذا و شروع آن در انحدار در قعر معده و اين از سبكى اعلائ بطن دريافت مىشود و كسى كه عادت خواب دارد بر هضم غذا قبل از انحدار معده پس سزاوار است كه ابتدا كند اول بر جانب راست زمانى قليل بعد آن مايل شود جانب چپ تا دير هرگاه تمام شود هضم معدى بازگردد بجانب راست و كسى را كه عرق بسيار آيد غير از سبب ظاهر پس بدن او ممتلى است فرسخ پنجم در تدبير استفراغ و احتباس اگر طبيعت محتبس باشد بايد كه از شورباء دسمه كه با سلق و اسفاناخ كثير المقدار پخته باشد بخورانند و انجير با قرطم نيك ملين است خصوصا برائ مشائخ و همچنين تلئين كردن بشيافهاى مسهله و حقنهاى ملينه و حقنه كردن بادهان خصوصا بروغن بادام نفع مىكند مشائخ را و هرگاه كه بسيار تليين باشد بايد كه از زرشك و سماق و